Sa mạc Sahara ở đâu? Bản đồ, diện tích và những sự thật thú vị

Sa mạc Sahara nằm ở Bắc Phi, trải dài từ Đại Tây Dương ở phía Tây đến Biển Đỏ ở phía Đông, phía Bắc giáp Địa Trung Hải, phía Nam chuyển tiếp sang vùng bán khô hạn Sahel. Đây là sa mạc nóng lớn nhất thế giới, rộng khoảng 9,2 triệu km², trải qua lãnh thổ của 11 quốc gia và vùng lãnh thổ Bắc Phi. Bài viết dưới đây giải thích vị trí, quy mô, các quốc gia Sahara trải qua, đặc điểm tự nhiên và gợi ý những nơi du khách có thể trải nghiệm sa mạc này trên thực tế.

Sa mạc Sahara nằm ở đâu trên bản đồ?

Sahara trải dài khoảng 4.800 km theo chiều Đông – Tây và khoảng 1.800 km theo chiều Bắc – Nam, theo Wikipedia dẫn số liệu địa lý. Ranh giới của sa mạc là Đại Tây Dương ở phía Tây, Biển Đỏ ở phía Đông, dãy núi Atlas và biển Địa Trung Hải ở phía Bắc, và vùng Sahel (dải đất bán khô hạn chuyển tiếp sang khu vực xavan) ở phía Nam. Với diện tích khoảng 9,2 triệu km², Sahara có quy mô gần tương đương diện tích của Trung Quốc hoặc nước Mỹ (bao gồm cả Alaska), giúp hình dung rõ hơn độ lớn của sa mạc này.

Sa mạc Sahara thuộc những nước nào?

Trong số các nước trên, Morocco, Tunisia và Ai Cập là những điểm đến có hạ tầng du lịch phát triển nhất để trải nghiệm Sahara một cách an toàn và thuận tiện, trong khi nhiều khu vực Sahara sâu ở Mali, Niger, Chad, Libya hiện có khuyến cáo an toàn cao từ các cơ quan ngoại giao quốc tế và không phù hợp cho du lịch tự do.

Sa mạc Sahara rộng bao nhiêu và có phải lớn nhất thế giới?

Sahara là sa mạc nóng lớn nhất thế giới với diện tích khoảng 9,2 triệu km², nhưng đây không phải là hoang mạc lớn nhất hành tinh nói chung. Theo định nghĩa địa lý, hoang mạc là vùng có lượng mưa rất thấp bất kể nhiệt độ, nên Nam Cực (hoang mạc lạnh, có băng) mới là hoang mạc lớn nhất thế giới với diện tích lớn hơn Sahara đáng kể, tiếp theo là Bắc Cực. Bảng dưới đây so sánh để làm rõ khác biệt.

Đặc điểm tự nhiên của sa mạc Sahara

Không chỉ có cát: Biển cát, cao nguyên đá và núi

Trái với hình dung phổ biến rằng Sahara toàn là những đồi cát trải dài, phần lớn diện tích thực tế của sa mạc này là cao nguyên đá (hamada), đồng bằng sỏi (reg), thung lũng khô (wadi) và các hồ, ruộng muối đã cạn. Biển cát với cồn cát cao (erg) – hình ảnh kinh điển khi nhắc đến Sahara – chỉ chiếm một phần diện tích chứ không phải toàn bộ sa mạc. Sahara cũng có địa hình núi cao, tiêu biểu là dãy Tibesti ở Chad với đỉnh Emi Koussi cao khoảng 2.672m – điểm cao nhất của toàn sa mạc, và dãy Ahaggar (Hoggar) ở Algeria.

Khí hậu và nhiệt độ

Sahara có khí hậu sa mạc khắc nghiệt với biên độ nhiệt ngày – đêm rất lớn: ban ngày có thể rất nóng trong khi ban đêm nhiệt độ giảm mạnh, đặc biệt vào mùa đông. Lượng mưa trung bình hằng năm ở hầu hết khu vực cực kỳ thấp, khiến đây trở thành một trong những nơi khô hạn nhất thế giới. Vì các số liệu kỷ lục nhiệt độ thường gây tranh cãi về phương pháp đo, bài viết này không trích dẫn con số kỷ lục cụ thể mà khuyến nghị người đọc tham khảo trực tiếp các nguồn khí tượng chính thức như Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO) nếu cần số liệu chính xác.

Sahara từng là đồng cỏ xanh

Theo các nghiên cứu khoa học khí hậu cổ, Sahara không phải luôn là sa mạc khô cằn như hiện nay. Khu vực này từng trải qua nhiều giai đoạn ẩm ướt xen kẽ với giai đoạn khô hạn theo chu kỳ hàng chục nghìn năm (gọi là các giai đoạn “Sahara xanh” hay African Humid Period), trong đó có thời kỳ Sahara là đồng cỏ xavan với hồ nước và động vật hoang dã phong phú. Theo giới nghiên cứu, Sahara hiện đang trong một giai đoạn khô, và các mô hình khí hậu dự đoán khu vực này có thể xanh trở lại sau hàng nghìn năm nữa theo chu kỳ tự nhiên.

Động vật và con người ở Sahara

Dù khắc nghiệt, Sahara vẫn có người sinh sống từ hàng nghìn năm, chủ yếu tập trung quanh các ốc đảo (như Siwa ở Ai Cập, Tozeur ở Tunisia, Ghadames ở Libya) hoặc theo lối sống du mục di chuyển bằng lạc đà một bướu (dromedary) giữa các nguồn nước. Người Tuareg và người Berber (Amazigh) là hai cộng đồng dân cư bản địa gắn liền với lịch sử và văn hóa Sahara, từng đóng vai trò quan trọng trong các đoàn lữ hành xuyên sa mạc buôn bán muối, vàng và hàng hóa giữa Bắc Phi và Tây Phi thời tiền hiện đại.

Du lịch sa mạc Sahara: nên trải nghiệm ở đâu?

=> Khám phá thêm các tour du lịch Châu Phi

Morocco – Merzouga (Erg Chebbi), Zagora

Merzouga, cửa ngõ vào biển cát Erg Chebbi, là điểm trải nghiệm Sahara phổ biến nhất với du khách quốc tế nhờ khoảng cách di chuyển hợp lý từ Marrakech hoặc Fes. Zagora là điểm khởi đầu khác cho các tuyến cưỡi lạc đà và cắm trại qua đêm trong lều truyền thống kiểu Berber. Xem thêm về Morocco để biết cách kết hợp Sahara với các thành phố cổ và bờ biển Đại Tây Dương của nước này.

Ai Cập – Sa mạc Trắng, ốc đảo Siwa

Sa mạc Trắng (White Desert) ở Ai Cập nổi bật với các khối đá vôi trắng hình thù kỳ lạ do gió bào mòn hàng nghìn năm, tạo nên cảnh quan khác hẳn hình ảnh đồi cát vàng quen thuộc. Ốc đảo Siwa gần biên giới Libya có các suối nước ấm tự nhiên và di tích đền cổ, là điểm dừng chân lý tưởng kết hợp với hành trình khám phá sa mạc Tây của Ai Cập.

Tunisia – Douz, Ksar Ghilane, phim trường Star Wars

Douz thường được gọi là “cửa ngõ Sahara” của Tunisia, còn Ksar Ghilane có suối nước nóng tự nhiên giữa sa mạc – hiếm có so với các điểm sa mạc khác. Khu vực sa mạc miền Nam Tunisia cũng từng được sử dụng làm bối cảnh quay một số cảnh trong loạt phim Star Wars, trở thành điểm tham quan yêu thích của người hâm mộ điện ảnh. Tìm hiểu thêm về đất nước này qua bài viết Tunisia là nước nào để có góc nhìn tổng quan trước khi lên kế hoạch.

Lưu ý: Wadi Rum – sa mạc nổi tiếng thường bị nhầm là một phần của Sahara – thực chất nằm ở Jordan, thuộc khu vực Trung Đông chứ không phải Bắc Phi và không phải một phần của sa mạc Sahara.

Thời điểm và lưu ý khi đi sa mạc Sahara

Thời điểm lý tưởng để trải nghiệm Sahara thường là từ tháng 10 đến tháng 4, khi nhiệt độ ban ngày dễ chịu hơn mùa hè (mùa hè ở Sahara có thể nóng đến mức nguy hiểm cho các hoạt động ngoài trời). Dù vậy, cần lưu ý chênh lệch nhiệt độ ngày – đêm rất lớn ngay cả trong mùa mát, nên chuẩn bị trang phục nhiều lớp cho các đêm cắm trại sa mạc.

Một số lưu ý thực tế khác: Mang đủ nước uống, kem chống nắng, kính râm và khăn trùm đầu để bảo vệ khỏi nắng và cát bụi; chỉ nên tham gia các tour do đơn vị địa phương có giấy phép hoạt động tổ chức, tránh tự đi sâu vào sa mạc nếu không có kinh nghiệm hoặc hướng dẫn viên. Với các khu vực Sahara sâu như Mali, Niger, Chad hay một số vùng Libya, nên theo dõi khuyến cáo an toàn (travel advisory) từ các cơ quan ngoại giao trước khi lên kế hoạch, vì đây là những khu vực có rủi ro an ninh cao hơn nhiều so với các điểm du lịch Sahara phổ biến ở Morocco, Tunisia hay Ai Cập.

Câu hỏi thường gặp về sa mạc Sahara

Sa mạc Sahara thuộc châu nào?

Sa mạc Sahara nằm ở châu Phi, trải dài khắp khu vực Bắc Phi qua 10 quốc gia và một vùng lãnh thổ tranh chấp (Tây Sahara).

Sa mạc Sahara có phải lớn nhất thế giới?

Sahara là sa mạc nóng lớn nhất thế giới, nhưng không phải hoang mạc lớn nhất nói chung – Nam Cực (hoang mạc lạnh) mới là hoang mạc có diện tích lớn nhất hành tinh.

Sahara nóng nhất bao nhiêu độ?

Sahara có nhiệt độ ban ngày rất cao và biên độ nhiệt ngày – đêm lớn, nhưng các con số kỷ lục cụ thể nên được tham khảo từ nguồn khí tượng chính thức như WMO thay vì các số liệu truyền miệng thiếu kiểm chứng.

Có người sống ở sa mạc Sahara không?

Có. Người dân sinh sống chủ yếu quanh các ốc đảo hoặc theo lối sống du mục, tiêu biểu là cộng đồng người Tuareg và Berber (Amazigh) gắn liền với lịch sử các đoàn lữ hành xuyên sa mạc.

Nên đi sa mạc Sahara ở nước nào?

Morocco (Merzouga, Zagora), Tunisia (Douz, Ksar Ghilane) và Ai Cập (Sa mạc Trắng, ốc đảo Siwa) là ba điểm đến có hạ tầng du lịch phát triển nhất để trải nghiệm Sahara an toàn và thuận tiện.